Prof. Dr. Aziz Sancar Kimdir? Nobel Ödüllü Türk Bilim İnsanının Hayatı ve Bilimsel Mirası

Aziz Sancar, akademik çalışmalarını Amerika Birleşik Devletleri’nde sürdüren, dünya çapında tanınmış bir Türk bilim insanıdır. Akademisyen, biyokimyager ve moleküler biyolog kimliğiyle özellikle DNA onarımı alanındaki çalışmalarıyla bilim tarihine adını yazdırmıştır.

Hücrelerin hasar gören DNA’yı nasıl onardığını ve genetik bilginin nasıl korunduğunu ortaya koyan araştırmaları sayesinde, 2015 yılında Nobel Kimya Ödülü’ne layık görülmüştür. Bu ödülü Amerikalı bilim insanı Paul Modrich ve İsveçli bilim insanı Tomas Lindahl ile birlikte kazanmıştır. Aziz Sancar, daha önce de kanser tedavisinde sirkadiyen saat kavramının kullanımıyla ilgili çalışmaları nedeniyle çeşitli ödüller almıştır.

Gençlik ve Aile Yaşamı

Aziz Sancar, 8 Eylül 1946 tarihinde Mardin’in Savur ilçesinde, geçimini çiftçilikle sağlayan bir ailenin sekiz çocuğundan yedincisi olarak dünyaya gelmiştir. Anne ve babasının okuma yazma bilmediğini ifade eden Sancar, ailesinin eğitime büyük önem verdiğini ve çocuklarının tamamının okuması için büyük fedakârlıklar yaptığını sıkça vurgulamaktadır.

İlk, orta ve lise eğitimini Mardin’de tamamlamış; başarılı bir öğrenci olmasının yanı sıra lise futbol takımında kaleci olarak da görev almıştır.

Eğitim ve Akademik Kariyer

1963 yılında İstanbul Tıp Fakültesi’nde başladığı eğitimini 1969 yılında tamamlayan Aziz Sancar, mezuniyetinin ardından doğduğu ilçe Savur’da iki yıl sağlık ocağında görev yapmıştır. Daha sonra eğitimine yurt dışında devam etme kararı alarak ABD’ye gitmiş ve Dallas’taki University of Texas at Dallas’ta moleküler biyoloji alanında doktora yapmıştır.

Doçentlik tezini ise Yale University’de DNA onarımı üzerine tamamlamıştır. Akademik yaşamı boyunca DNA onarımı, hücre döngüsü ve kanser tedavisi konularında çalışmalarını sürdürmüş; 415 bilimsel makale ve 33 kitap yayımlamıştır.

Hâlen University of North Carolina at Chapel Hill Biyokimya ve Biyofizik Bölümü’nde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. DNA onarım mekanizmasını yaklaşık 35 yıllık bir çalışma sonucunda çözdüklerini, ancak bu bilginin klinik uygulamalara tam olarak yansımasının zaman alacağını kamuoyu ile paylaşmıştır.

Aile, Vakıf ve Sosyal Katkılar

Aziz Sancar, kendisi gibi biyokimya profesörü olan Gwen Sancar ile evlidir. Eşiyle birlikte, ABD’de eğitim gören Türk öğrencilerine destek olmak ve Türk–Amerikan ilişkilerini güçlendirmek amacıyla Aziz & Gwen Sancar Vakfı’nı kurmuştur. Vakfa bağlı olarak faaliyet gösteren “Carolina Türk Evi”, Türk öğrenciler için önemli bir kültürel ve sosyal merkez niteliğindedir.

Aldığı Ödüller

• ABD Ulusal Bilim Vakfı (NSF) Genç Araştırmacı Ödülü (1984)

• Amerikan Fotobiyoloji Derneği Ödülü (1990)

• ABD Ulusal Sağlık Enstitüsü (NIH) Ödülü (1995)

• TÜBİTAK Bilim Ödülü (1997)

• Amerikan Sanat ve Bilimler Akademisi Üyeliği (2004)

• ABD Ulusal Bilimler Akademisi Üyeliği (2005)

• Türkiye Bilimler Akademisi Üyeliği (2006)

• Vehbi Koç Ödülü (2007)

• Nobel Kimya Ödülü (2015)

Örnek Bir Bilim İnsanı

Türkiye’de bilimin gelişmesi adına önemli bir rol üstlenen Aziz Sancar, maddi ve manevi katkılarıyla genç nesillere ilham vermeye devam etmektedir. Nobel madalyasını, örnek aldığını sıkça dile getirdiği Mustafa Kemal Atatürk’ün ebedi istirahatgâhı olan Anıtkabir’e bağışlaması, onun bilime ve Cumhuriyet değerlerine olan bağlılığının güçlü bir sembolü olmuştur.

Siyasi tartışmaların ötesinde, akıl ve bilimin rehberliğini savunan Aziz Sancar’ın yaşamı, gelecek kuşaklar için yol gösterici niteliktedir.